Chương 10: Truyện số 51 đến 53

51. — liểu sanh.

Châu-sanh ở Тhuận-thiên vốn là dòng dõi con quan, làm anh em bạn thiết với Liểu-sanh. Liểu-sanh học đặng phép coi tướng, thường nói với Châu-sanh rằng: anh không có số làm quan, song về sự làm giàu, dùng sức người lo cũng đặng, ngặt vì chị ở nhà xấu tướng, không lẽ giúp anh làm nên nghiệp lớn. Chẳng khỏi bao lâu người vợ chết, sự nghiệp hết. Châu-sanh nghèo lắm mới tới Liểu-sanh xin bói một chỗ khá khá mà chắp nối. Châu-sanh vào nhà ngồi lâu lắc, Liểu-sanh không ra mặt, kêu hai ba lần mới ra mà nói rằng: tôi có ý lừa lọc kiếm một chỗ tử tế cho anh, hôm nay mới được, tôi mắc vái bà nguyệt xe chỉ đỏ, cho nên mới chậm ra. Châu-sanh mầng hỏi. Liểu-sanh rằng: khi nảy có một người xách túi đi ngang qua anh có thấy không? Châu-sanh nói rằng: có, mà coi ra con người rách rưới như ăn mày. Liểu-sanh nói ấy là ông gia anh đó, không nên khinh dễ. Châu-sanh nói: đặt ra đã làm anh làm em với nhau, diễu cợt nhau làm chi, tuy tôi nghèo, anh cũng biết dòng dõi tôi thể nào, lẽ đâu phải đày đọa như vậy. Liểu-sanh nói: cha mẹ cú đẻ con tiên. Châu-sanh hỏi: mà anh có thấy con lão không? Liểu-sanh nói: chưa thấy, chưa biết, đầu lạ, lâu cũng quen. Châu-sanh cười nói chưa biết cha mà biết con làm sao đặng? Liểu-sanh nói: tôi cứ số tôi nói, người ấy hung dữ xấu xa, mà đứa con gái lại có phước đức lớn; nếu làm ngang mà cưới bây giờ sau phải nạn to, để cho tôi giải cứu đã.

Châu-sanh về nhà không tin lời anh em bạn, đi coi vợ khắp xứ mà không gặp một người. Một bữa Liểu-sanh tới thình lình mà nói rằng: tôi có mời một người tới, anh phải sắm sữa dọn đồ chi mà uống rượu. Châu-sanh không biết là ai, tới việc gì, cũng lật đật đi sắm đồ ăn. Hồi lâu có một người tới, hỏi ra là họ Phó, là một tên lính ở trại. Châu-sanh bằm bột gượng gạo chào mầng, mà Liểu-sanh thì có ý cung kính khiêm nhường. Trà nước rồi liền dọn đồ uống rượu, mà lại xen đồ rau cỏ khó coi. Liểu-sanh lật đật đứng dậy thưa rằng: anh tôi nghe tiếng cậu, hoài vọng cậu lâu ngày, có cậy tôi hỏi thăm, lại nghe cậu nay mai đi trẩy, vội vả mời nhau, cho nên dọn dẹp cũng có sơ sài không được kỉ cang. Đương lúc ăn uống, họ Phó nói sợ ngựa bịnh cỡi không đặng, Liểu-sanh ghé đầu lại nói nhỏ chịu lo giùm. Đến khi khách về, Liểu-sanh trách Châu-sanh rằng: ngàn vàng mua không đặng một người bạn hữu như vậy, anh đãi đằng chi lếu láo! Liểu-sanh nói rồi liền cỡi ngựa theo họ Phó, mượn đều nói Châu-sanh biểu đem ngựa qua cho. Châu-sanh hay đặng lấy làm bất bình.

Qua năm sau Châu-sanh tính sang Giang-tây vào ở nhà tơ bên án, bèn tới nhà Liểu-sanh cậy bói một quẻ, Liểu-sanh nói quẻ tốt lắm. Châu-sanh cười, nói tôi cũng còn một ít chục quan tiền, tôi đi đây là có ý kiếm vợ tử tế, họa may lời anh nói trước có mất linh đi chăng. Liểu-sanh nói: mặc ý anh. Đến khi Châu-sanh đi tới Giang-tây, gặp giặc lớn, ba năm không về đặng. Sau giặc vừa yên, Châu-sanh cất gánh ra về giữa đàng bị giặc bắt. Có bảy tám người cũng bị bắt một lượt, quân giặc lấy hết đồ thả đi, bắt có một mình Châu-sanh đem tới chỗ ổ. Chủ trại hỏi gia thế Châu-sanh rồi mới nói: min có một con gái, min muốn gả cho, nhà ngươi chớ từ. Châu-sanh làm thinh. Chủ trại giận dạy đem chém bêu đầu. Châu-sanh sợ nghĩ trong mình thà chịu đở, lục thục rồi sẽ bỏ, bèn thưa với chủ trại rằng: kẻ thơ sanh giùn dằng là vì con nhà học trò yếu đuối không sức theo việc chinh chiến, lại làm cực cho ông; như ông cho chúng con làm vợ chồng lại đặng phép đem nhau đi, thì ơn ông trọng lắm. Chủ trại nói rằng: min đương lo thứ con gái hay làm bận, như tình nguyện đem nhau đi, sao min không cho. Chủ trại nói rồi liền đem Châu-sanh vào nhà trong, biểu con gái ăn mặc tử tế ra chào, trạc được mười bảy mười tám tuổi xinh tốt đẹp đẻ. Đêm ấy làm lễ hiệp cẫn, Châu-sanh lần hoi tên họ, mới biết cha con gái ấy là người mang túi năm trước, nhắc tới chuyện Liểu-sanh nói, đều lấy làm khen ngợi. Cách ba bốn bữa chủ trại đương sắm sữa đưa con ra đi, chẳng dè quan binh ùn ùn kéo tới, cả nhà đều bị trói. Có ba ông quan võ giám sát đem vợ chồng chủ trại chém lần. Tới Châu-sanh hồn vía mất hết, may có một ông chăm chỉ ngó Châu-sanh mà hỏi rằng: có phải là Châu-sanh đó không? Té ra ông quan ấy là tên lính Liểu-sanh mời ăn năm trước, đánh giặc có công làm tới bậc phó tướng quân. Ông ấy nói với các quan rằng: nầy lạ người ở một làng với tôi, cũng là con cháu nhà quan, chẳng lẽ nó đi làm giặc. Ông ấy nói rồi liền dạy mở trói, hỏi duơn do làm sao mà đi đến đó, Châu-sanh thưa khéo rằng: tôi qua Giang-tây cưới vợ về dọc đàng rủi bị giặc bắt cầm, may nhờ ơn cứu chữa, tôi cám đội bằng ơn tái tạo; nhưng vậy vợ tôi chưa biết đi đâu, nhờ lượng quan trên cho chúng tôi hiệp mặt. Quan phó tướng quân dạy dẩn những người bị bắt đứng sắp hàng, biểu Châu-sanh nhìn lấy vợ, rồi đó ông ấy cho ăn uống cấp tiền bạc mà nói rằng: trước nhờ ơn để ngựa, ngày đêm tôi chẳng dám quên, nay trong lúc giặc giả chẳng biết lấy chi làm tình: ngựa hai con, vàng ròng năm mươi lượng đưa cậu về đường. Ông phó tướng lại cho hai tên mã kị hộ tống đàng khác. Châu-sanh lập thế lấy cốt cha mẹ vợ chôn cất xong xuôi, về tới nhà thì sự nghiệp tang hoang, hỏi thăm thì Liểu-sanh đã đi đâu mất. Vợ giỏi lo việc cữa nhà, buôn bán ít năm làm giàu có lớn.

52. — chuyện hướng kiểu.

Hướng-kiểu là người Thái-nguyên, ở với anh rất thảo thuận. Người anh tên là Thịnh trò chuyện với một con đỉ tên là Ba-tư, cắt tóc thề nguyền sống thác không bỏ nhau, mà bỡi mẹ Ba-tư đòi tiền nhiều, hóa ra việc không rồi. Chẳng dè mẹ Ba-tư toan cải nghiệp, cho con về trước. Xảy có một vì Công-tử họ Trang có tình với Ba-tư, xin chuộc nó về làm hầu thiếp. Ba-tư thưa với mẹ rằng: nay mẹ con ta muốn xa chốn nước lửa, ấy là muốn thoát địa ngục mà lên thiên đàng; như phải làm hầu thiếp, thì có khác chi nghề bán dạng mua vui; dầu mẹ không nghe lời, con xin kết tóc với Hướng-thịnh mà thôi chớ. Mẹ chịu, nói cho Hướng-thịnh hay. Thuở ấy Hướng-thịnh chích đôi chưa có nơi chắp nối, nghe nói lấy làm mầng rỡ, xuất hết gia tài cưới Ba-tư đem về. Công-tử-trang hay đặng, oán Thịnh sao có giành chỗ mình yêu, tình cờ gặp Thịnh giữa đàng bèn chưởi mắng. Thịnh nói đi nói lại, Công-tử xúi quân tùy tùng đánh chết Thịnh, bỏ thây mà đi. Kiểu hay đặng chạy tới thì anh đã chết rồi, và thương và giận liền tới tỉnh mà kiện. Công-tử-trang lo lót khắp chỗ, Kiểu kiện không nổi, tức mình không biết làm sao, toan kiếm chỗ éo le rình mà giết Công-tử-trang cho lại gan. Mỗi bữa Kiểu cứ cắp gươm núp trong bờ bụi, chờ Công-tử đi qua mà thích khách. Lâu ngày Công-tử hay đặng, mỗi khi đi chơi thường đem khí giái dự phòng, lại nghe bên đất Phần-châu có tên Tiêu-đồng mạnh bạo mà lại bắn hay, liền đem nhiều tiền bạc rước Tiêu-đồng làm chơn tay. Kiểu làm chi không đặng, song cũng cứ việc rình mò. Một bữa Kiểu đương núp trong cỏ, xảy mưa lớn mình mẫy ướt hết, lạnh lẽo quá chừng, rủi thì nổi gió lớn trời lại sa mưa đá đổ xuống mình rát rao đau đớn chịu không nổi, sực nhớ trên núi có một cái miểu, lật đật chạy lên, vào miểu thì thấy có thầy đạo sĩ quen. (Số là thầy đạo sĩ thường đi xin ăn trong làng, Kiểu có cho ăn, cho nên mới biết nhau.) Thầy đạo sĩ thấy Kiểu mình mẫy ướt dầm, bèn lấy áo vãi rộng trao cho Kiểu mặc mà nói rằng: nhà ngươi lấy áo nầy mà thay đở. Kiểu thay áo ngồi xo rỏ như chó, ngó trong mình thì thấy lông lá mọc ra, hóa ra một con cọp, mà thầy đạo sĩ thì đi đâu mất không thấy đó nữa. Kiểu và sợ và tức, nghĩ lại trong mình như được kẻ thù mà ăn gan thì cũng là một chước hay; vội vàng chạy xuống chỗ núp, thì thấy thây mình nằm trong cỏ, mới biết thân trước đã chết rồi, sợ quạ quạ kên kên ăn, cứ giữ chung quanh. Qua ngày sau Công-tử-trang đi ngang qua đó, cọp vùng nhảy ra chụp Công-tử tại trên ngựa, kéo xuống cắn nát đầu, tên Tiêu-đồng giương cung bắn trúng bụng cọp ngã ra cũng chết. Trong lúc hoảng hốt, Kiểu sực tỉnh lại như chiêm bao, cách một đêm mới đi được, gắng gượng về nhà. Người nhà thấy Kiểu đi cả đêm ngày không về, lấy làm lo sợ, đến khi thấy mặt Kiểu thì mầng rỡ hỏi han, Kiểu cứ việc nằm dài nói không ra tiếng. Một hồi nghe tin Công-tử bị cọp bẻ cổ, ai nấy đều tới mầng cho Kiểu. Kiểu mới nói cọp ấy là mình, nhơn học lại các chuyện lạ lùng. Con Công-tử đau lòng vì cha chết, nghe chuyện Kiểu, giận lắm, liền đi thưa, quan sở tại nói là việc đặt để quái gỡ không có bằng cớ, không chịu tra xử.

53. — chịu án oan.

Châu-sanh là người ở đất Dương-cốc, nhỏ trai lanh lợi hay diễu cợt, vợ mất sớm toan bề chắp nối, cậy một bà già đem mối. Xảy thấy lối xóm có một đứa con gái lịch sự mà có chồng, bèn nói chơi với mụ mai rằng: tôi thấy lối xóm bà ở có một đứa đẹp lắm, bà có đem mối, phải được như chỗ ấy thì tôi mới ưng. Mụ mai cũng nói chơi rằng: cậu muốn, thì cậu phải giết chồng nó trước rồi tôi sẽ tính cho, Châu-sanh cũng ừ bướn chơi. Cách đâu hơn một tháng, chồng con gái lịch sự ấy đi đòi nợ, rủi thì bị chúng giết bỏ thây ngoài đồng. Quan huyện bắt làng bàng cận tấn khảo hết cách cũng không ra mối. Chẳng dè mụ mai thèo lẻo học đi học lại những tiếng nói chơi. Ai nấy đều nghi cho Châu-sanh, quan huyện bắt Châu-sanh tra hết sức không ra sự chi, lại nghi cho con lịch sự ấy tư thông với Châu-sanh, liền cho bắt tới tấn khảo gần chết, con lịch sự ấy túng phải chịu có tư thông. Tấn Châu-sanh, Châu-sanh la lên nói: đờn bà sức lực bao nhiêu, hễ đau chơn thì há miệng, như để cho người ta chết oan lại mang tiếng xấu, dầu quỉ thần không hay, lòng tôi đâu nỡ; thôi để tôi xưng ngay, thiệt giết người mà lấy vợ người, thì là việc tôi làm, con ấy không hay biết chi sốt. Quan huyện hỏi lấy chi làm bằng? Châu-sanh nói áo tôi còn vấy máu. Quan huyện sai quân đi soát nội nhà không thấy chi, lại tấn Châu-sanh chết đi sống lại đôi ba hiệp. Châu-sanh kiếm đều nói rằng: tại mẹ tôi sợ tôi chết cho nên không chịu đưa áo ra, xin dẩn tôi về tôi lấy. Châu-sanh về tới nhà nói với mẹ rằng: mẹ đưa áo thì tôi cũng chết, không đưa thì tôi cũng chết, đưa ra mà chết cho mau, chẳng thà để mà cầm cơ. Người mẹ khóc vào nhà một hồi đem áo ra đưa cho con. Quan huyện xét dấu máu rõ ràng, bèn làm án chém Châu-sanh. Án đưa lên quan trên bác hoài, thẩm hoài, Châu-sanh cũng chịu một bề. Cách hơn một năm mới định ngày xử. Quan huyện đương nghi sợ trong lòng, xảy có một người đi thẳng vào công đường, trợn con mắt lên mắng quan huyện rằng: thấp trí như vậy mà trị dân làm sao đặng. Hai ba mươi lệ xốc vào bắt, người ấy vừa giang tay ra, bao nhiêu quân lệ đều ngã lăn. Quan huyện sợ hòng chạy trốn, người ấy nói lớn tiếng mà rằng: ta là Châu-thương làm chức tướng quân hầu gần ông Quan-đế; quan huyện muốn chạy thì ta giết ngay. Quan huyện run sợ thất sắc, nghe người ấy nói: đứa giết người là thằng Cung-tiêu, tên Châu nầy có tội gì. Người ấy nói rồi liền ngã ra, chết giả một hồi lâu mới sống lại, mặt mày không còn sắc người; đến khi hỏi tên nó thì nó xưng là Cung-tiêu. Quan huyện bắt đánh nó chịu xưng ngay.

Số là tên Cung-tiêu ấy, bình nhựt hay đi ăn cướp, ngày kia hay người chồng con gái đi đòi nợ về, trong ý tưởng trong lưng người ấy làm sao cũng có bạc, té ra giết rồi lục lưng người ấy không có một đồng. Sau nghe tên Châu chịu tội, thì cũng lấy làm mầng; còn ngày ấy mình vào chốn công môn cũng không biết là ai khiến vào.

Quan huyện hỏi Châu-sanh áo vấy máu ở đâu mà ra, Châu-sanh cũng không biết. Quan huyện cho đòi bà mẹ, thì bà mẹ nói máu ấy là máu cánh tay bà ấy thoa vào. Nghiệm bên cánh tay tả bà ấy thì lằn dao cắt chưa lành, quan huyện sững sốt, sau vì án ấy bị cách chức, thục tội chưa xong mà chết. Cách hơn một năm mẹ chồng con gái ấy cho dâu cải giá; con dâu cám vì Châu-sanh có nghĩa, bà mẹ bèn gả cho Châu-sanh.