Chương 11: Truyện số 54 đến 60

54. — chuyện con thảo.

Đất Thanh-châu có tên Châu-thuận-Đình, ở với mẹ rất hiếu thảo. Cổ vế mẹ phát một cái ung độc, đau đớn quá chừng, ngày đêm rên xiếc, Châu-thuận xăng văng lo chạy thuốc thang, đến đổi quên ăn quên ngũ; mấy tháng cũng không lành, lấy làm phiền muộn không biết làm sao mà cứu mẹ. Một bữa y mơ màng thấy cha về mà bảo rằng: mẹ con đau thiệt nhờ con, song chỗ ghẻ ấy phải có mỡ người ta xức mới lành, bằng chẳng thì nhọc thân con lo lắng mà chớ. Châu-thuận thức giấc lấy làm kì, vội vàng đi lấy dao cắt thịt sườn mình rớt xuống mà không biết đau cho lắm, lật đật lấy vải ràng rịt chỗ dao cắt mà máu cũng không chảy. Rồi đó y đi rán mỡ xức cho mẹ, mẹ hết đau, mầng hỏi thuốc gì mà linh nghiệm dường ấy. Châu-thuận kiếm đều nói dối, mà chỗ ung độc lần lần nhóm miệng lành trơn. Châu-thuận cứ lấy vải ràng buộc chỗ cắt, dẫu vợ con cũng không hay; đến khi chỗ ấy lành thì thấy dấu cắt bằng bàn tay, vợ hỏi lắm mới nói thiệt.

Sách Dị-sử bàn rằng: cắt thịt mình là hại mạng mình, người quân tử chẳng lấy làm hay, song kẻ ngu nào biết sự hại mình là bất hiếu, cũng là làm cho hết lòng mà thôi.

55. — chuyện người bán vải.

Có một người bán vải tới đất Thanh-châu thấy một cái chùa hoang, vào coi thì chùa rách vách nát, lấy làm thảm thiết. Có tên thầy sãi đứng gần nghe tiếng than thở, bèn nói rằng: phải chi bổn đạo có lòng sùng tu chùa lại, thì Phật, ngài cũng được ấm cúng rỡ ràng. Tên bán vải đam lòng mạnh mẽ xin chịu tu bổ, tên thầy sãi mầng mời vào phương trượng đãi trà nước bỉ bàn, rồi lại chỉ cả nhà trong ngoài xin phải tu bổ cho cùng. Tên bán vải nói sức một mình làm không nổi, tên thầy sãi nổi hung, nói xẳng tiếng biểu tên bán vải làm sao cũng phải rán. Tên bán vải sợ xin chịu, liền mở gói, nội mình có bao nhiêu tiền bạc đều giao cho thầy sãi mà đi. Tên thầy sãi cản lại mà rằng: thế nhà ngươi bất bình, có bao nhiêu bỏ lẩy lại cho ta, chi bằng ta ra tay trước. Nói rồi liền xách gươm ra, tên bán vải khóc lạy xin tha, thầy sãi không nghe; túng lắm tên bán vải xin thắt cổ cho toàn thân, tên thầy sãi cho, biểu vào trong phòng tối, hối thắt cổ cho mau. Chẳng dè có một ông quan tướng đi ngang qua chùa, thấy có một đứa con gái bận quần đỏ, chun theo lổ vách tường mà vào chùa, phát nghi dừng ngựa lại, cho quân vào soát trong chùa không thấy chi cả, tới một cái phòng thấy cữa khóa bịt bùng, biểu thầy sãi mở; thầy sãi nói trong ấy yêu quái nhiều không chịu mở. Quan tướng thạnh nộ dạy quân phá cữa, thì thấy một người chết treo tòn ten trong phòng, đem xuống cứu một hồi tỉnh lại, hỏi sự cớ làm sao, người ấy thưa hết đầu đuôi. Quan tướng đánh hỏi thầy sãi con gái ấy là ai ở đâu, thì thiệt không có; té ra là Thần, Phật hiện mà cứu người ngay. Quan tướng chém đầu tên thầy sãi, còn tiền bạc bao nhiêu đều trả lại cho tên bán vải, tên bán vải cám vì Thần Phật linh thiêng, lo quiên góp sữa chùa ấy lại tử tế.

56. — cù dục.

Có một người nuôi chim bát ca dạy đủ tiếng nói, đi đâu cũng không rời con chim. Một bữa qua đất Phong-châu, đem chim theo, lở đàng thiếu tiền ăn, người ấy lấy làm lo buồn, con chim vùng nói rằng: sao không bán tôi đi, bán tôi được thì chẳng lo chi tiền ăn. Người nuôi chim nói rằng: tao không nở bán mầy. Con chim nói không can chi, chủ lấy tiền rồi phải đi cho chóng, qua bên phía tây khỏi thành hai mươi dặm, tới chỗ cây cao thì đợi tôi. Người nuôi chim nghe đặng đem chim vào thành và đi và nói chuyện, ai nấy đều theo mà coi. Xảy có người trong nội thấy sự lạ chạy về tâu vua, vua liền cho đòi chủ chim hỏi mà mua, chủ chim thưa rằng: kẻ tiểu nhơn nuôi chim mến tay mến chơn, đi ở không lìa nhau, dầu túng cũng không đành bán. Vua hỏi chim muốn ở lại hay là muốn đi theo chủ? Con chim thưa rằng: muốn ở lại. Vua mầng; con chim lại nói trả chừng mười đồng mà thôi, chớ trả chi cho nhiều. Vua lại càng mầng hơn, hối cấp đủ mười đồng; chủ chim làm bộ giận dữ, lấy tiền quày quả ra đi. Vua nói chuyện chơi, con chim trình thưa bặc thiệp, vua dạy đem thịt cho nó ăn. Chim ăn rồi liền đòi đi tắm. Vua dạy lấy chậu vàng múc nước, mở cữa lồng cho nó ra tắm. Chim tắm rồi bay lên mái nhà đứng rỉa lông, nói chuyện với vua dẳng dỏi. Ráo lông rồi nó sè cánh ra nhảy nhót, nói tôi đi nhẽ. Chưa kịp ngó, nó đà bay mất, vua cùng nội thị ngữa mặt than tiếc, hối đi kiếm chủ chim thì cũng không thấy. Sau có người qua Tần, thấy người ấy bồng con chim dạo chơi tại đất Tây-an.

57. — diêm-la.

Đất Lai-vu có một ông tú tài tên là Lý-trung-chi, bổn tánh ngay thẳng không chịu dua nịnh, cách năm bảy bữa thì chết một lần, nằm trơ như khúc gổ, ba bốn ngày mới sống lại, người ta gọi là tẩu vô thường. Có kẻ hỏi chết xuống như vậy có thấy giống gì, thì ông ấy giấu không chịu nói. Thuở ấy trong làng có tên Trương-sanh cũng hay đi âm phủ, ít ngày đi một lần, về nói ông Lý-trung-chi làm vua Diêm-la, y xuống đó cũng làm việc một tào, đền đài liển đối làm sao y nói được hết. Người ta hỏi: vậy chớ ông Lý-trung-chi bữa nọ xuống âm phủ làm gì? Trương-sanh nói: không lẽ học cho hết chuyện, ông ấy xuống đó thì thấy đem Tào-Tháo ra tấn hai ba chục roi.

Sách Dị-sử bàn rằng: án Tào-a-man tưởng đã qua tay mấy chục ông Diêm-la rồi, mà mấy ngàn năm còn chưa nhứt định thì là làm sao, có phải là tù tử chém mau thì lấy làm khoái, cố ý để cho người cầu chết, mà chết không đặng chăng.

58. — chuyện thương tam quan.

Thành-gia-cát có tên Thương-sĩ-võ, vốn là con nhà học trò, bỡi say sưa xúc phạm ông Phú-trưởng-giả xúi đầy tớ đánh chết. Tên Võ có hai đứa con trai, là tên Thần tên Lễ, lại một đứa con gái nhỏ tên là Tam-quan tuổi vừa 16 đã có nơi đi hỏi, mà bỡi cha chết cho nên việc trở ra. Hai anh đi kiện lâu lắc không thấy xử, bên trai cho mai dong qua xin cho phép cưới, người mẹ chịu cho, con Tam-quan không nghe mà rằng: cha tôi chết chưa chôn, mà đi làm lễ cưới, thì bên ấy không có cha mẹ hay sao? Bên trai nghe đặng không dám dở chuyện ra nữa. Mãn năm, hai anh kiện thua trở lộn về, cả nhà đều tức tối, tính quàng thây cha lại để mà kiện nữa. Con Tam-quan nói rằng: cha mình bị giết rõ ràng, mà kiện không đặng, thì chã còn nói chi việc đời, cũng chẳng lẽ ông trời lại sinh riêng một ông Bao-công cho anh em mình đâu! Để quan cữu cha bộc lộ, thì sao cho an lòng. Hai anh nghe đặng bèn chôn cha, việc rồi đêm ấy con Tam-quan trốn đi mất. Mẹ sợ bên trai hay đặng, không dám nói cho trong họ hay, một biểu hai con hỏi dò tin tức, quá nữa năm không nghe tin chi cả. Thuở ấy ông Phú-trưởng-giả ăn ngày sanh, đòi nhà trò tới hát. Bầu gánh nhà trò tên là Tôn-thuần đem hai đứa qua chơi, đứa thứ nhứt tên là Vương-thành nhan sắc tầm thường, mà tiếng ca thanh bai, ai cũng khen; đứa thứ hai tên là Lý-ngọc hình dung yểu điệu như con gái, biểu ra giữa mà ca, thì tiếng ca sống sít, ép nó lắm thì nó hát như giọng con nít đưa em. Cả tòa đều cười, tên Tôn-thuần xấu hổ thưa với chủ rằng: thằng ấy mới học chưa giỏi, nó biết có một việc dâng rượu mà thôi, xin các ông chớ trách. Khi ấy mới biểu Lý-ngọc dâng rượu, Lý-ngọc lanh coi theo ý chủ, hầu rót nhặm lẹ, chủ ưng bụng, tiệc rồi cầm nó ở lại. Lý-ngọc lo lắng dọn giường, cổi giày làm việc hết lòng; chủ say có nói giởn chơi, Lý-ngọc chúm chím cười, chủ lại càng mê hơn nữa, đuổi tôi tớ đi hết, để một mình Lý-ngọc hầu hạ trong phòng. Ngọc đợi mấy đứa tôi tớ đi rồi, liền đóng cữa khóa chặc. Hồi lâu nghe tiếng động trong nhà khách, có một đứa đầy tớ lén lại dòm, thấy tối đen như mực, mà cũng không nghe động dạng. Nó vừa xây lưng, xảy nghe giống gì rớt xuống một cái nặng, nó liền lên tiếng hỏi, cũng không ai thưa; nó mới hô lên, mấy đứa tôi tớ đều chạy lại phá cữa vào, thì thấy chủ nhà đầu mình đứt hai nơi. Lý-ngọc thì thắt cổ đứt dây té xuống đất, coi trên rượng, trong cổ hãy còn mối dây. Chúng nó thất kinh báo vào nhà trong, ai nấy tựu tới không hiểu cớ sự làm sao, khiêng thây Lý-ngọc ra ngoài sân, mới hay giày vớ nó lỏng lẻo như không có chơn, mở ra thì là guốc móc quả là con gái. Liền cho kêu Tôn-thuần mà hỏi, Tôn-thuần sửng sốt nghẹn ngào, nói rằng: tháng trước tên Ngọc tới xin làm học trò, vốn thiệt không biết nó là người ở đâu. Coi trong mình nó còn bận đồ tang, thì nghi nó là thích khách bên họ Thương, mới phát đơn đi kiện. Quan phủ đòi tên Thần, tên Lễ tới hỏi, thì hai người khai rằng: có một đứa em gái mà nó đi mất đã nữa năm, không hay không biết chi tới việc ấy. Quan phủ dạy hai người đi nhìn thì quả là Tam-quan. Quan phủ lấy làm lạ dạy hai người anh lảnh thây em đem về mà chôn, lại dạy bên nhà giàu chẳng nên thù oán.

59. — chuyện ông tế võ khi còn nhỏ.

Ấp Hương-đàng có quan Thái-sữ tên là Tế-võ, thuơ còn nhỏ đi theo một người bà con vào chùa mà chơi. Ông Thái-sữ tuy còn con nít mà mạnh mẻ gan dạ, thấy tượng quỉ trong chùa nanh vút, con mắt sáng như lưu ly mà to, ông ấy lén thò tay móc tròng lộn lưng đem về. Khi về tới nhà thì người bà con phát bịnh nặng, một hồi chờ dậy la lên mà rằng: làm sao mà khoét con mắt tao! Người ấy kêu la hoảng hốt, ai nấy không biết đàng rờ. Ông Thái-sữ nói ra, người nhà xúm lại vái, nói rằng: con nít dại dột khuấy chơi, chúng tôi xin hoàn lại. Người ấy nghe được nói lớn tiếng mà rằng: ừ, có trả lại thì ta mới đi, nói rồi liền ngã giụi xuống, giây lâu mới tỉnh. Hỏi ra thì người ấy không biết không hay chi cả. Người nhà phải đem con mắt ấy tới chùa nhận lại như cũ.

Sách Dị-sữ bàn rằng: Vẩn là nộm đất, mà biết đi đòi con mắt, thì cũng là linh; nhưng vậy móc tròng là ông Thái-sữ, nhơn sao lại giận lây tới người đi chơi chung, có phải ông kia sang trọng mà lại vững vàng, thần hãy còn kiêng, phương chi là quỉ.

60. — chuyện người cao lớn.

Ông Hiếu-liêm ở đất Trường-sơn, tên là Lý-chất qua đất Thanh-châu, đi dọc đàng gặp sáu bảy người nói tiếng giống người nước Yên. Coi bên má thì mỗi người đều có vít lớn bằng đồng tiền. Ông ấy lấy làm lạ mà hỏi, mấy người khách học lại: năm trước đi Vân-nam, trời tối lạc đàng đi vào trong núi, nhằm vực sâu đá chập chồng không có đàng ra; giữa vực có một cây lớn có cây dài thòng thòng xuống đất, nhành lá sum sê hơn một mẩu đất. Mấy người cùng đường mới cột ngựa, mở gói dựa theo gốc cây mà nghỉ. Canh khuya nghe những tiếng hùm beo, chim chóc dậy rừng, mấy người đều ngồi xúm xít không dám ngủ. Xảy thấy một người cao lớn non non một trượng, mấy người nằm nép không dám thở. Người cao lớn tới bắt ngựa mà ăn, sáu bảy con ngựa ăn ráo một hồi, rồi thì giựt dây thòng thòng nắm đầu mấy người xõ ngang qua mép như xõ cá, xách đi lểng kểng một dọc, đi ít bước dây rắc rắc muốn đứt, người cao lớn sợ đứt rớt, mới xấp co hai mối dây lại, lấy một cục đá lớn dằn lên bỏ đi mà đi. Mấy người coi vọi nó đi xa, mới ấy dao giắt cắt dây rút ra mà chạy. Chạy mới đặng ít bước, thấy nó lại dắc một người nữa tới, mấy người sợ nằm núp trong bụi; nhìn người mới ấy lại di thường hơn nữa, đi tới gốc cây rảo qua rảo lại dường như tìm kiếm giống chi mà không được, rồi thì kêu hú như tiếng chim, coi ý giận người kia gạt, giơ tay vả mặt người kia cũng chịu không dám nói gì, rồi thì đem nhau đi. Mấy người sảng sốt trốn qua chỗ rậm, ngó thấy thắp thoảng trên núi có lồng đèn, vùng chạy lên. Đến nơi thì thấy một người trai ở trong nhà đá, mấy người vào lạy, học các chuyện gian khổ. Người trai ấy đở dậy, dạy ngồi và nói rằng: tôi cũng tức mình không sức kềm chế vật quái ấy, đợi em gái tôi về sẽ hay. Hồi lâu có một nàng con gái gánh hai đầu hai con cọp, hểu hểu trở về, hỏi mấy người sao mà lên đặng. Mấy người chạy lại xá, thưa hết nguyên do. Nàng ấy nói tôi nghe đã lâu, mà không dè nó hung tợn tới chừng ấy, tôi phải trừ nó bây giờ không lẽ dung. Nói rồi nàng ấy vào nhà lấy một cây roi đồng nặng ba bốn trăm cân, vụt ra đi mất. Người trai làm thịt cọp cho mấy người ăn, thịt chưa chín nàng ấy đã trở về mà nói rằng: nó thấy tôi nó muốn trốn, tôi theo vài mươi dặm đường, đánh nó rụng hết một ngón tay. Liền quăng ngón tay xuống đất, lớn bằng bắp chơn, mấy người thất kinh hỏi tên họ, nàng ấy không chịu nói. Một chặp thịt chín, khách đều đau mép không ăn, nàng ấy lấy thuốc bột rắc cho mỗi người đều hết đau. Rồi sau đó nàng ấy đưa khách tới chỗ gốc cây thì những đồ hành lý hãy còn. Mỗi người lảnh gói ra đi hơn mười dặm, qua nhằm chỗ đánh lộn ban đêm, nàng ấy chỉ cho mấy người coi, thì thấy máu đọng vủng trong vực đá, độ chừng một chậu; ra khỏi núi nàng ấy mời từ biệt mà trở lại.